Suriyenin Kuruluşu Ve Tarihi

COĞRAFİ VERİLERİ

Konum: Orta Doğu, Akdeniz kıyısında, Lübnan ile Türkiye arasında yer alır.
Coğrafi konumu: 35 00 Kuzey enlemi, 38 00 Doğu boylamı
Haritadaki konumu: Orta Doğu
Yüzölçümü: 185,180 km²
Sınırları: toplam: 2,253 km
sınır komşuları: Irak 605 km, İsrail 76 km, Ürdün 375 km, Lübnan 375 km, Türkiye 822 km
Sahil şeridi: 193 km
İklimi: Çoğunlukla çöl iklimi.
Arazi yapısı: Başlıca olarak bozkır ve çöl platoları, dar kıyı ovaları, batıda dağlar yer alır.
Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Tiberias Gölü 200 m
en yüksek noktası: Hermon Dağı 2,814 m
Doğal kaynakları: petrol, fosfat, krom, manganez, asfalt, demir, kaya tuzu, mermer, alçıtaşı, hidro enerji
Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %28
daimi ekinler: %4
otlaklar: %43
ormanlık arazi: %3
diğer: %22 (1993 verileri)
Sulanan arazi: 9,060 km² (1993 verileri)
Doğal afetler: Toz fırtınaları, kum fırtınaları


NÜFUS

Nüfus: 16,728,808 (Temmuz 2001 verileri)
Nüfus artış oranı: %2.54 (2001 verileri)
Mülteci oranı: 0 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)
Bebek ölüm oranı: 33.8 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)
Ortalama hayat süresi: toplam nüfus: 68.77 yıl
erkeklerde: 67.63 yıl
kadınlarda: 69.98 yıl (2001 verileri)
Ortalama çocuk sayısı: 3.95 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)
HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.01 (1999 verileri)
Ulus: Suriyeli
Nüfusun etnik dağılımı: Arap %90.3, Kürt, Ermeni, diğer %9.7
Din: Sünni Müslümanlar %74, Alevi, Şii ve diğer Müslüman mezhepler %16, Hıristiyan %10, Musevi
Diller: Arapça (resmi); Kürtçe, Ermenice, diğer
Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler
toplam nüfusta: %70.8
erkekler: %85.7
kadınlar: %55.8 (1997 verileri)


YÖNETİMİ

Ülke adı: Resmi tam adı: Suriye Arap Cumhuriyeti
kısa şekli : Suriye
Yerel tam adı: Al Jumhuriyah al Arabiyah as Suriyah
yerel kısa şekli: Suriyah
Yönetim biçimi: Çok Partali Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Başkent: Şam (Damascus)
İdari bölümler: 14 bölge; Al Hasakah, Al Ladhiqiyah, Al Qunaytirah, Ar Raqqah, As Suwayda', Dar'a, Dayr az Zawr, Dimashq, Halab, Hamah, Hims, Idlib, Rif Dimashq, Tartus
Bağımsızlık günü: 17 Nisan 1946
Milli bayram: Bağımsızlık günü, 17 Nisan (1946)
Anayasa: 13 Mart 1973
Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: ABEDA, AFESD (Arap Ülkeleri Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Fonu), AL, AMF (Arap Ülkeleri Para Fonu), CAEU (Arap Ülkeleri Ekonomik Anlaşmalar Konseyi), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), ESCWA (Birleşmiş Milletler Batı Asya Ekonomik ve Sosyal Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-24, G-77, IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IDB (İslam Kalkınma Bankası), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), NAM, OAPEC (Arap Petrol İhracatçısı Ülkeler Örgütü), OIC (İslam Konferansı Örgütü), UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNRWA (BM Filistin Mültecileri Yardım Komisyonu), UPU (Dünya Posta Birliği), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü)


EKONOMİK GÖSTERGELER

GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 50.9 milyar $ (2000 verileri)
GSYİH - reel büyüme oranı: %3.5 (2000 verileri)
GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %29
endüstri: %22
hizmet: %49 (1997)
Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %1.5 (2000 verileri)
İş gücü: 4.7 milyon (1998 verileri)
İşsizlik oranı: %20 (2000 verileri)
Endüstri: petrol, tekstil, gıda maddeleri, meşrubat, tütün, fosfat madenciliği
Elektrik üretimi: 17.94 milyar kWh (1999)
Elektrik tüketimi: 16.684 milyar kWh (1999)
Elektrik ihracatı: 0 kWh (1999)
Elektrik ithalatı: 0 kWh (1999)
Tarım ürünleri: Buğday, arpa, pamuk, mercimek, nohut, zeytin, şeker pancarı, et, yumurta, kümes hayvanı, süt
İhracat: 4.8 milyar $ (2000 verileri)
İhracat ürünleri: petrol %65, tekstil %10, sanayi malları %10, meyve ve sebzeler %7, ham pamuk %5, koyun %2, fosfat %1 (1998 verileri)
İhracat ortakları: Almanya %21, İtalya %12, Fransa %10, Suudi Arabistan %9, Türkiye %8 (1999 verileri)
İthalat: 3.5 milyar $ (2000 verileri)
İthalat ürünleri: Makine ve parça %23, gıda maddeleri %20, metaller ve metal ürünleri %15, tekstil %10, kimyasallar %10 (1998 verileri)
İthalat ortakları: Fransa %11, İtalya %8, Almanya %7, Türkiye %5, Çin %4 (1999 verileri)
Dış borç tutarı: 22 milyar $ (2000 verileri)
Para birimi: Suriye Poundu (SYP)
Para birimi kodu: SYP
Mali yıl: Takvim yılı



İLETİŞİM BİLGİLERİ

Kullanılan telefon hatları: 1.313 milyon (1997)
Telefon kodu: 963
Radyo yayın istasyonları: AM 14, FM 2, kısa dalga 1 (1998)
Radyolar: 4.15 milyon (1997)
Televizyon yayını yapan istasyonlar: 44 (1995)
Televizyonlar: 1.05 milyon (1997)
Internet kısaltması: .sy
Internet servis sağlayıcıları: 1 (2000)
Internet kullanıcıları: 20,000 (2000)



ULAŞIM VE TAŞIMACILIK


Demiryolları: 2,750 km (2000)
Karayolları: 41,451 km (1997)
Su yolları: 870 km
Boru hatları: ham petrol 1,304 km; petrol ürünleri 515 km
Limanları: Baniyas, Jablah, Latakia, Tartus
Hava alanları: 100 (2000 verileri)
Helikopter alanları: 2 (2000 verileri)

 

Son günlerde, sözde "Ortadogu barisi (!)" süreciyle ilgili olarak Suriye sIk sIk gündeme gelmektedir. Suriye-Israil yakinlasmasindan Dünya Gündemi bölümünde söz ettik. Gündemde oldugundan bu ayki Islam Cografyasi bölümümüzde Suriye'yi tanitmak istiyoruz.
Suriye Hakkinda Genel BilgilerResmi adi: Suriye Arap Cumhuriyeti
Baskenti: Sam (Dimesk)
Yüzölçümü: 185.180 km2
Nüfusu: 16.500.000 (1999 tahmini).

Etnik yapi: % 88 Arap, % 6 Kürt, % 2.8 Ermeni, % 1 Türk, % 1 Rum. Kalan nüfusu Süryâniler, Keldaniler, Nasturiler, Çerkezler ve Yahudiler olusturur.

Dil: Suriye'nin resmi dili Arapça'dir. Bunun yani sira Kürtçe, Türkçe gibi degisik etnik unsurlara ait diller de konusulmaktadir.

Din: Devletin resmi dini yoktur. Ancak halkin % 74'ü sünni Müslüman, % 11'i Nusayridir. Nusayriler ehli sünnet alimlerinin gulatu's-si'a (Siilerin taskinlari) dedikleri firkalardan olan ve Hz. Ali (r.a.)'in ilâh olduguna inanan bir kitledir. Hiristiyan inancindaki teslise (üçlemeye) benzer bir inanç sistemleri vardir. Lazkiye bölgesinde çogunlugu olustururlar. Nüfusun % 3'ü Dürzidir ve es-Suveyde (Cebelu Duruz) bölgesinde yogundurlar. % 0.8 oraninda ismaili vardir. Nüfusun % 10'a yakin bir kismi da hiristiyandir. Binde bir oraninda da yahudi mevcuttur. Bunlarin yani sira az sayida da yezidi bulunmaktadir.

Cografi durumu: Bir Ön Asya ülkesi olan Suriye kuzeyden Türkiye, dogudan Irak, güneyden Ürdün, batidan Lübnan ve Akdeniz'le çevrilidir. Önemli akarsulari Firat, Asi ve Habur irmaklaridir. Su kaynaklari bakimindan zengin sayilir. Topraklarinin % 33'ü tarima elverislidir ve bu arazinin de % 10'u suludur.






Yönetim sekli: Suriye'de seklen çok partili ancak gerçekte Baas diktatörlügünü esas alan bir rejim hâkimdir. Ülke 14 Mart 1973'te yürürlüge giren anayasayla yönetilmektedir. Anayasa devlet baskanina genis yetkiler vermektedir. Anayasa ülkenin yönetim seklini "sosyalist halk demokrasisi" olarak niteler. Yasama yetkisi üyeleri seçimle belirlenen 250 üyeli bir parlamentoya verilmistir. Ancak iktidardaki Baas Partisi'nin sürekli parlamentoda ezici çogunluga sahip olmasi seçim sisteminin hileden uzak olmadigini ortaya koymaktadir. Suriye, BM, iKÖ (islâm Konferansi Örgütü), Arap Birligi, IMF (Uluslararasi Para Fonu), islâm Kalkinma Bankasi gibi uluslararasi örgütlere üyedir.

Tarihi: Bugünkü Suriye topraklari Hz. Ömer (r.a.) döneminde M. 634, 635 ve 636 yillarinda gerçeklestirilen seferlerde fethedildi. Sirasiyla Emeviler, Abbasiler, Misir hükümdarlari, Selçuklular ve Eyyübilerin yönetiminde kalan Suriye 1250 - 1303 yillari arasinda Mogol saldirilarina maruz kaldi. Ardindan Memlüklerin eline geçti. 1517'de de Yavuz Sultan Selim tarafindan Osmanli devletine katildi. 1831'de, Osmanlilara baskaldirarak Misir'da ayri bir yönetim kurmus olan Kavalali Mehmed Ali Pasa'nin eline geçti. 1840'ta gerçeklestirilen halk ayaklanmasindan sonra yeniden Osmanli devletine baglandi. 1920'de Fransizlar tarafindan isgal edildi. Halk bu isgale karsi çiktiysa da Fransizlar onbinlerce insanin canina kiyarak ve büyük sehirleri bombalayarak halk ayaklanmalarini bastirdilar. Ancak halkin isgal karsisindaki direnisi devam etti. Fransizlar 1943'te Suriye'den çekilmek ve 1 Ocak 1944'te de bu ülkenin bagimsizligini tanimak zorunda kaldilar. Ancak arkalarinda kendi elleriyle yetistirdikleri ve kurduklari sistemi ayakta tutacak bir bürokrat tabakasi biraktilar. Bu bürokrat tabaka Fransiz isgalcilerin de çesitli oyunlariyla bagimsizlik sonrasinda ülke yönetimini ele aldi. Suriye'nin bagimsizlik sonrasi ilk cumhurbaskani Türk asilli Sükri el-Kuvvetli'dir. el-Kuvvetli yönetimine 1949 darbesiyle son verildi. Bagimsizlik sonrasi Suriye bir darbeler ülkesi oldu. 1949, 1954, 1961, 1962, 1963, 1966 ve 1970 yillarinda birbirinden farkli darbeler gerçeklestirildi. 1949 darbesinden sonra Hüsni Zaim devlet baskanligini aldi. Ondan sonra sirasiyla Sâmi Hinnavi, Edib Çiçekli, Hâsim Bey el-Attasi ve Sükri el-Kuvvetli cumhurbaskanligi yaptilar. 1955-58 yillari arasinda Suriye ile Misir birleserek Birlesik Arap Cumhuriyeti'ni kurdular. Bu dönemde Birlesik Arap Cumhuriyeti'nin devlet baskani o zamanki Misir cumhurbaskani Cemal Abdünnasir oldu. Suriye - Misir birliginin bozulmasindan sonra Suriye cumhurbaskani Nazim el-Kudsi oldu. 1963'te General Hafiz el-Emin'in öncülügünde gerçeklestirilen darbe Baas Partisi'nin iktidari ele almasini sagladi. 1966'da gerçeklestirilen darbe ise Baas'in bagimsiz askeri kanadi için bir zafer oldu. Bu darbeden sonra ülke yönetimini Nuruddin el-Attasi aldi. 1967 Arap - israil Savasi esnasinda Suriye'nin hava kuvvetleri komutani ve savunma bakani olan nusayri asilli Hafiz Esed 1968'de bir darbe tesebbüsünde bulundu ama basarili olamadi. Ancak Esed 23 Kasim 1970'te gerçeklestirdigi darbeyle yönetimi ele aldi. Bu darbeden sonra Baas Partisi içindeki nusayriler digerlerini tasfiye etmeye basladilar. Ülke 1970'ten buyana Hafiz Esed'in yönetimi altindadir. Yönetime gelmesinden sonra Sovyetler Birligi'yle siki bir dostluk iliskisi içine giren Esed, dagilmasina kadar Sovyetler'den sürekli destek görmüstür. Esed, izledigi politikada ABD ve Bati'nin çikarlarini gözetmeyi de ihmal etmedi. Onun ABD'deki yahudi teskilatlariyla gizli iliskiler içinde olduguna dair bir belge Sudan'da çikan Kabas gazetesinin 1 Temmuz 1988 tarihli sayisinda yayinlandi.





Suriye'de baasçilarin yönetimi ele geçirmeleriyle birlikte Müslümanlar üzerinde agir bir zulüm ve baski dönemi basladi. Esed bu zulüm ve baskiyi daha da artirdi. Onun döneminde çok sayida Müslüman zindanlara doldurularak her türlü iskenceye maruz birakildi

Esed'in gerçeklestirdigi en büyük cinayetlerden biri Hama katliamidir. Hama islami hareketin en güçlü oldugu sehirlerden biridir. Bu özelligi dolayisiyla bu sehir 1982'de büyük bir katliama sahit oldu. Esed'in kardesi ve zamanin genelkurmay baskani Rif'at Esed, Subat 1982'de bir gece vakti Hama'ya havadan ve karadan saldiri düzenledi. Saldiriya katilmak istemeyen askerlerin çogu aninda idam edildiler. Bazilari da Müslümanlarin tarafina geçtiler. Birkaç gün devam eden Hama katliaminda yaklasik kirk bin Müslüman sehit oldu. Sehir adeta bir harabeye döndü.

Dis problemleri: Filistin topraklarini isgali altinda tutan israil, 1967 savasinda Suriye'nin Golan tepelerini de isgal etmistir. Suriye'nin israil'le bu isgalden kaynaklanan bir problemi bulunmaktadir. Suriye Golan tepelerini israil'den geri istiyor. Suriye'nin Türkiye'yle olan anlasmazliginin eksenini Hatay konusu olusturmaktadir. Suriye bu sehir üzerinde hak iddia ediyor. Suriye'nin Türkiye'yle olan bir diger problemi de Güneydogu Anadolu Projesi'nden kaynaklanmaktadir. Bu projenin uygulamaya konmasiyla birlikte Suriye kendi topraklarini besleyen su kaynaklarinin azalacagi iddiasiyla su meselesini gündeme getirdi.

iç problemleri: Suriye'nin en önemli iç sorunu ülkedeki islâmi cemaatlere yönelik baskidan kaynaklanmaktadir. Bu baski dolayisiyla zaman zaman yönetimle islâmi cemaat mensuplari arasinda silahli çatismalar da oluyor. Bir diger sorun ülkedeki Baas diktatörlügü yüzünden muhalif güçlerin çalismalarini yer altina kaydirmalarindan kaynaklanan sorundur.

islami Hareket: Suriye islâmi yönden oldukça zengin bir mirasa sahiptir. Geçmiste bu topraklarda pek çok Müslüman ilim adami yetismis ve ortaya koyduklari ilmi çalismalarla islâm dünyasina isik saçmislardir. Suriye'de islâm'in rejime karsi mücadelesi 1941'de Dr. Mustafa es-Sibai'yle basladi. Sibai'nin Müslüman Kardesler cemaatinin kurucusu Hasan el-Benna ile çok yakin iliskileri oldu ve kendisi de bu cemaatin Suriye kolunu olusturdu. Suriye'de Müslüman Kardesler cemaati olusturulmadan önce islâmi faaliyetler çesitli sosyal yardimlasma cemiyetleri vasitasiyla sürdürülüyordu. Dr. Sibai 1945 ve 1946 yillarinda yürüttügü faaliyetlerle bu cemiyetleri Müslüman Kardesler çatisi altinda topladi. Suriye'deki Müslüman Kardesler'in su anki genel murakibi Muhammed Ebu'n-Nasr el-Beyanuni'dir.





Bugün Suriye'deki islâmi mücadeleyi sürdüren cemaatlerin en büyügü Müslüman Kardesler cemaatidir. Bunun yani sira selefiler de etkili durumdadirlar. Ancak selefiler siyasi ve devlete yönelik çalismalardan çok itikadi ve ameli konulara agirlik vermektedirler.

Suriye yönetimi islâmi Hareket'e agir bir baski uygulamaktadir. Bu baski dolayisiyla çok sayida Müslüman vatanini terk etmek zorunda kalmistir. Sadece Suudi Arabistan'da mülteci olarak yasayan Suriyeli sayisi bir milyonu bulmaktadir. Suriye rejimi Müslüman Kardesler'den oldugu belirlenenlerin idamini gerektiren bir de kanun çikardi ve bu kanun halen yürürlüktedir.

Ekonomi: Suriye ekonomisi daha çok tarim ve hayvanciliga dayanir. Tarim ürünlerinden elde edilen gelirin gayri safi yurtiçi hasiladaki payi % 27'dir. Çalisan nüfusun % 26'si tarim alaninda is görmektedir. Suriye ekonomisine önemli oranda katkisi olan petrol daha çok ABD sirketleri tarafindan çikarilmaktadir. Dogal gazin da ülke ekonomisine katkisi vardir. Petrol ve dogal gazin GSYH'daki payi % 14 oranindadir. Ayrica fosfat, demir, asfaltit gibi madenler de çikarilmaktadir.

Sanayi: Suriye'de hafif sanayinin bazi kollari gelistirilmistir. En yaygin sanayi kollari sunlardir: Tekstil, konfeksiyon, deri islemeciligi (bu üç sektördeki sanayi kuruluslari tüm sanayinin % 30'unu olusturur), seker, gida, mesrubat ve sigara üretimi (bu sektörlerle ilgili kuruluslar sanayinin % 24'ünü olusturur), agaç isleri, mobilya, kâgit, kimyasal maddeler ve boya, dayanikli tüketim maddeleri, çimento ve diger insaat malzemeleri, madeni ve toprak esya, mekanik makine, büro malzemeleri ve elektrik malzemeleri imalati. Sanayinin GSYH'daki payi % 6'dir. Çalisan nüfusun yaklasik % 14'ü sanayi sektöründe is görmektedir.
 
Suriye, toprakları üzerinden çeşitli medeniyet ve kültürlerin geçtiği ve pek çok istilaların, hadiselerin meydana geldiği, eski ve kritik bir mevkiye sahiptir. Ülkeye ilk yerleşenler Hazret-i Nuh'un oğlu Şam'dan türeyen ve Sami dilini konuşan Samilerdir. Müslümanların Suriye'ye hakim olmasına kadar bölge Amoritler, Fenikeliler, İbraniler, Hititler, Persler, Makedonyalı İskender, Roma ve Bizans imparatorlukları idaresinde kaldı.

Peygamberimiz Hazret-i Muhammed'in tebliğ ettiği İslam dini bütün Ortadoğu'ya yayıldığında, Suriye de İslamlaştı. Hazret-i Ebu Bekir'in halifeliği devrinde, Suriye'ye gönderilen İslam orduları, Hazret-i Ömer zamanında 635'te bölgeyi fethetti. Hazret-i Ömer bölgeye gelip, Suriye'yi teşkilatlandırdı. Hazret-i Ömer, önce Hazret-i Muaviye'nin kardeşi Hazret-i Yezid'i Şam valisi tayin etti. Şam, bölgenin en büyük şehirlerinden olup, şehrin adı eskiden Suriye olarak bilinirdi. Yezid'in vefatıyla Hazret-i Muaviye Şam valisi oldu. Hazret-i Muaviye, Suriye'yi teşkilatlandırıp, medenileştirdi.

662'de Emevi Hanedanı Suriye'de kurulup, Şam şehri merkezleriydi. Emevi Halifeliğinden sonra,Abbasilerin hakimiyetine geçti. Abbasi Halifeliği (662-749) devrinde Suriye, çok gelişip, pek çok ilim, kültür, medeniyet ve sosyal tesisler yapıldı.

Onuncu yüzyılın sonunda, Mısır'a hakim Şii Fatımiler, Suriye'yi işgal ettiler. On birinci yüzyılda Selçuklular, bölgeyi hakimiyetlerine aldılarsa da, 1096'da Haçlı Seferleri başladı. Haçlı Seferleri (1096-1270) esnasında Haçlı-Şii Fatimi ittifakından Suriye çok zarar gördü. Haçlıları, Eyyubi Hanedanının kurucusu Selahaddin-i Eyyubi (1169-1193) Suriye'den uzaklaştırdı. Suriye, Selçuklu Atabekliği, Eyyubiler ve Memluklerden 1517 yılında Osmanlı hakimiyetine geçti.

On altıncı yüzyılın başından 20. asrın başına kadar Osmanlı hakimiyetinde kalan Suriye, bu zamanda gelişip, en huzurlu ve müreffeh devrini yaşadı. Osmanlı idari teşkilatında vilayet halindeydi. 1833 yılında Osmanlıya tabi Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa sülalesine verildi. Birinci Cihan savaşı (1914-1918) sonrasına kadar Osmanlı idaresinde kalan Suriye'ye Osmanlılar, pek çok ilmi, sosyal, kültürel, tarım, sınai ve ulaşım tesisleri kazandırdılar. Bu devirde pek çok ilim adamı yetişip, medeniyete hizmet ettiler.

Birinci Dünya Savaşında müttefik ordularının yenilmesi neticesinde, Osmanlı Devletiyle imzalanan Mondros Antlaşmasıyla bölge Fransızların işgaline uğradı. 1920'de Fransa'nın mandasına girdi. Suriye, Fransa'nın idaresine girmesiyle Osmanlı devrindeki huzur ve müreffeh hayatın yerini, anarşi ve sefalet aldı. Suriye'de Müslümanlar çoğunlukta olmasına rağmen, idarede Fransızlar, Ermeniler ve Nusayriler hakimdi. Şam, Halep, Nusayri merkezi Lazkiye ve Harran bölgesindeki Dürzilerle Fransa'nın mücadelesi, Suriye'de hala devam eden anarşinin kaynağıdır. Fransa, Suriye mandasına ait Hatay ve İskenderun'u antlaşmayla 1939'da Türkiye'ye vermek zorunda kaldı.

İkinci Dünya Savaşı (1939-1945) yıllarında, 1941'de, Fransa, nüfuzu altında kalmak şartıyla Suriye'ye kısmi istiklal verdi. 1943 seçimlerinde Şükrü el-Kuwatli, Suriye'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Fransa harp sonrasında Suriye'den kısmi olarak çekildiyse de, geride pek çok problem bıraktı. 1945'te Birleşmiş Milletlere Cumhuriyet idaresiyle katıldı. 1948'de Arab-İsrail savaşına katılan Suriye'de, 1949 ihtilaliyle Şükrü el-Kuwatli iktidardan uzaklaştırıldı.

Sovyetler Birliği ile yakın münasebete girince, idare Rusya'ya yanaştı. İç huzursuzluklar artıp, komşularıyla münasebeti bozuldu. Sosyalist Baas Partisi kurulup, memleketteki huzursuzluktan faydalanarak, kuvvetlendi. 1958'de Mısır ile Birleşik Arap Cumhuriyeti adıyla birleşti. Birleşme uzun sürmeyip, 1961'de ayrıldı. Baas Partisi, dışta Pan-Arap, içte sosyalizm propagandasıyla Suriye'de güçlenip, 1963'te ülkenin tek kanuni partisi hüviyetini kazandı.

Baas Partisi, Suriye'de dikta rejimi kurup, ülkeye eski Lazkiye bölgesindeki Nasturi aşireti idareye hakim oldu. 1967 Arap-İsrail savaşında Golan Tepelerini İsrail işgal etti. 1973'te Mısır ile anlaşıp, İsrail'e kuzeyden saldırmışsa da başarılı olamadı. Arap ülkelerinden ve Sovyet Rusya'dan yardım aldı. 1976'da Lübnan'ın içişlerine müdahale edip, asker gönderdi. Suriye askerleri Lübnan'da püskürtülerek, geri çekilmek zorunda kaldı. 1982'de İsrail'in hava taarruzlarına uğradı.

Baas Partisi'nin Rusya ile yakın münasebeti, ülke içinde ve dışında çatışmaya sebep olmaktadır. Bitmek bilmeyen harp ve anarşi, Osmanlı Devletinin yıkılmasından sonra manda devleti ve Sosyalist Baas Partisi diktatörlüğünde halen devam etmektedir. 1991'de Irak'ı, işgal ettiği Kuveyt topraklarından çıkarmak için başlatılan harekatta Çok Uluslu Müttefik Kuvvetlerin yanında yer aldı.

Yorum Yaz